INSIGHT HUMANITIES
E-Learning / Folklore
RESEARCH-BACKED COURSE

สังข์ทอง: ตัวบทที่มีชีวิต 500 ปี

ติดตามตัวบทหนึ่งเรื่องจากชาดกใบลานล้านนา ผ่านโรงละครหลวง จิตรกรรมฝาผนัง ไปจนถึงห้องเรียนและจอโทรทัศน์ — เรียนวิธีอ่านนิทานในฐานะวัตถุทางวัฒนธรรม

ใหม่| 33 ข้อเท็จจริงอ้างอิงได้|8 บทเรียน · 4 ชม.|ระดับเริ่มต้น
เรียบเรียงโดย · คณะมนุษยศาสตร์ ม.นเรศวร
ดูตัวอย่างคอร์ส · 3:00

สิ่งที่คุณจะได้เรียนรู้

สืบสายตัวบทจากชาดกบาลีถึงละครทีวีปัจจุบัน
แยกหลักฐานชั้นต้น ข้อสรุปวิชาการ และตำนานท้องถิ่น
เทียบสำนวนไทยกับเรื่องเครือญาติในอุษาคเนย์
อ่านนิทานในฐานะวัตถุทางวัฒนธรรม ไม่ใช่แค่เรื่องเล่า

รายละเอียดคอร์ส

คอร์สนี้ไม่ได้เล่านิทานสังข์ทองซ้ำ แต่ตามรอย “ตัวเรื่อง” ในฐานะวัตถุทางวัฒนธรรมที่เดินทางผ่านคัมภีร์ใบลาน โรงละครหลวง ฝาผนังวิหาร ความเชื่อท้องถิ่น ห้องเรียน และจอโทรทัศน์ มาแล้วราวห้าศตวรรษ ทุกบทเรียนสืบกลับไปยังตารางข้อเท็จจริง 33 ข้อที่ตรวจสอบแล้ว พร้อมระบุตรงไปตรงมาว่าข้อใดยังเป็นที่ถกเถียง

เนื้อหาคอร์ส

3 โมดูล · 8 บทเรียน · 4 ชม.
โมดูล 3 · ปัจจุบันและการอ่านใหม่
2 บทเรียน · ▾
🔒เข้าห้องเรียน ขึ้นจอ และฝังในภาษา12:15 🔒อ่านใหม่ในศตวรรษที่ 2109:40

วัดผลการเรียนรู้

6 ข้อ + อภิปราย 4 ข้อ

คลิกแต่ละข้อเพื่อดูเฉลยพร้อมคำอธิบาย — ทำหลังอ่านครบทั้ง 8 บทเรียน

01 สังข์ทองมีต้นเค้ามาจากชาดกเรื่องใด และอยู่ในคัมภีร์ชุดใด เฉลย
  • — มโหสถชาดก ในนิบาตชาดก
  • — สุวรรณสังขชาดก ในปัญญาสชาดก
  • — สุธนชาดก ในทศชาติชาดก
  • — สังขปัตตชาดก ในมหาวัสตุ
สุวรรณสังขชาดก ในปัญญาสชาดก

สุวรรณสังขชาดกเป็นเรื่องที่ 3 แห่งปัจฉิมภาคของปัญญาสชาดก (ชาดกนอกนิบาต) — ดูตารางข้อเท็จจริง

02 หลักฐานสำคัญที่สุดที่ทำให้รู้ว่าสังข์ทองถูกเล่นเป็นละครมาตั้งแต่สมัยอยุธยาคืออะไร เฉลย
  • — จิตรกรรมฝาผนังสมัยอยุธยา
  • — จดหมายเหตุชาวต่างชาติ
  • — บทละครนอกครั้งกรุงเก่าที่ตกทอดมาถึงหอสมุดแห่งชาติ
  • — ศิลาจารึกสมัยพระนารายณ์
บทละครนอกครั้งกรุงเก่าที่ตกทอดมาถึงหอสมุดแห่งชาติ

ตัวบทละครครั้งกรุงเก่าซึ่งกรมพระยาดำรงฯ สันนิษฐานว่าแต่งสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ถูกตีพิมพ์เผยแพร่คู่กับเรื่องมโนห์รา — ดูตารางข้อเท็จจริง

03 บทละครนอกเรื่องสังข์ทอง พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2 มีทั้งหมดกี่ตอน เฉลย
  • — 5 ตอน
  • — 7 ตอน
  • — 9 ตอน
  • — 12 ตอน
9 ตอน

ตั้งแต่กำเนิดพระสังข์ ถึงท้าวยศวิมลตามพระสังข์ — ดูตารางข้อเท็จจริง

04 จิตรกรรมฝาผนังเรื่องสังข์ทองที่สมบูรณ์และสำคัญที่สุดอยู่ที่ใด เฉลย
  • — วัดใหญ่สุวรรณาราม เพชรบุรี
  • — วิหารลายคำ วัดพระสิงห์ เชียงใหม่
  • — วัดไชยศรี ขอนแก่น
  • — วัดพระบรมธาตุทุ่งยั้ง อุตรดิตถ์
วิหารลายคำ วัดพระสิงห์ เชียงใหม่

เขียนคู่กับเรื่องสุวรรณหงส์ ราว พ.ศ. 2406 เป็นจิตรกรรมสกุลช่างเชียงใหม่ที่สมบูรณ์แทบแห่งเดียว (ระวัง: วัดไชยศรีเป็นฮูปแต้มเรื่องสินไซ คนละเรื่อง) — ดูตารางข้อเท็จจริง

05 ข้อใดกล่าวถึง 'สังข์ศิลป์ชัย/สินไซ' ได้ถูกต้องที่สุด เฉลย
  • — คือสังข์ทองฉบับภาษาลาว
  • — คือชื่อเดิมของสังข์ทองในสมัยอยุธยา
  • — เป็นคนละเรื่องกับสังข์ทอง แต่มี motif เกิดพร้อมหอยสังข์ร่วมกัน
  • — เป็นตอนหนึ่งของบทละครนอกฉบับ ร.2
เป็นคนละเรื่องกับสังข์ทอง แต่มี motif เกิดพร้อมหอยสังข์ร่วมกัน

สินไซเป็นมหากาพย์ลุ่มน้ำโขงว่าด้วยสามพี่น้องตามช่วยอาจากยักษ์ — โครงเรื่องต่างจากสังข์ทองโดยสิ้นเชิง — ดูตารางข้อเท็จจริง

06 ตำนานท้องถิ่นจังหวัดใดอ้างว่าพื้นที่ของตนคือ 'เมืองท้าวสามนต์' และมีเวียงเจ้าเงาะ เฉลย
  • — พิษณุโลก
  • — อุตรดิตถ์
  • — สุโขทัย
  • — เพชรบูรณ์
อุตรดิตถ์

เมืองทุ่งยั้ง–เวียงเจ้าเงาะ อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ — โบราณสถานมีจริง แต่ตัวตำนานเป็นความเชื่อระดับ 'ตำนานอธิบายภูมินาม' ไม่ใช่ข้อเท็จจริงประวัติศาสตร์ — ดูตารางข้อเท็จจริง

คำถามอภิปราย

ไม่มีคำตอบตายตัว

(อภิปราย) นิทานสังข์ทองสอนว่า 'อย่าตัดสินคนจากรูปลักษณ์ภายนอก' แต่ตัวบทเองก็สร้างเสียงหัวเราะจากร่างกายของเจ้าเงาะ — นักเรียนคิดว่าสองด้านนี้ขัดแย้งกันหรือไม่ เพราะเหตุใด และสังคมปัจจุบันยังมี 'เจ้าเงาะ' แบบไหนบ้าง
(อภิปราย) รจนาเลือกคู่ด้วยตนเองและถูกลงโทษด้วยการขับไปกระท่อมปลายนา — ถ้าเรื่องนี้เกิดในปัจจุบัน นักเรียนคิดว่าปฏิกิริยาของครอบครัวและสังคมจะเหมือนหรือต่างจากในเรื่องอย่างไร
(อภิปราย) เหตุใดเรื่องเดียวกันจึงปรากฏทั้งในไทย ลาว เขมร พม่า มาเลเซีย อินโดนีเซีย — การมี 'นิทานญาติ' ข้ามพรมแดนบอกอะไรเราเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของผู้คนในอุษาคเนย์
(อภิปราย) ตำนานเวียงเจ้าเงาะเล่าว่าทุ่งยั้งคือเมืองท้าวสามนต์ — ในฐานะผู้ศึกษาประวัติศาสตร์ นักเรียนจะแยก 'หลักฐานชั้นต้น' 'ข้อสรุปทางวิชาการ' และ 'ตำนาน' ในกรณีนี้อย่างไร และตำนานมีคุณค่าอะไรแม้ไม่ใช่ข้อเท็จจริง

สื่อประกอบ

แผนที่วัฒนธรรม 15 แห่ง อภิธานศัพท์ 12 คำ มุมผู้สอน — แผนกิจกรรมในชั้นเรียน เส้นทางตามรอย — ไปดูของจริง